ZRZECZENIE SIĘ DZIEDZICZENIA

Zgodnie z art. 1048 KC, spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Umowne zrzeczenie się dziedziczenia jest jedynym dopuszczalnym wyjątkiem od przewidzianego w art. 1047 KC zakazu zawierania umów o spadek po osobie żyjącej (por. art. 1050 KC).

Zrzec się dziedziczenia w drodze umowy z art. 1048 KC można tylko za życia przyszłego spadkodawcy; umowa zawarta przez pełnomocnika po śmierci mocodawcy – spadkodawcy – będzie umową nieważną (art. 58 § 1 w zw. z art. 1048 i 1047 KC).

W myśl art. 1048 KC przedmiotem zrzeczenia się jest dziedziczenie ustawowe po przyszłym spadkodawcy jako drugiej stronie umowy. Natomiast na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów możliwe było zrzeczenie się tak dziedziczenia ustawowego, jak i testamentowego. Z obecnie obowiązującej regulacji art. 1048 KC wynika, że umowa nie prowadzi do utraty zdolności dziedziczenia, a także nie wyłącza możliwości dojścia do dziedziczenia po spadkodawcy jako drugiej stronie umowy na podstawie powołania testamentowego. Można się zrzec dziedziczenia ustawowego tylko po danym spadkodawcy (stronie umowy).

Co więcej, zrzeczenie się dziedziczenia testamentowego jest na gruncie obowiązującego prawa bezskuteczne. Z jednej strony bowiem przyszły spadkodawca może sporządzić testament po zrzeczeniu się dziedziczenia i powołać w nim na spadkobiercę zrzekającego się, z drugiej zaś może zawsze odwołać testament, nawet ten sporządzony przed zrzeczeniem się dziedziczenia (co wynika ze swobody testowania).

Umowa dotyczy przyszłego spadku, a oświadczenie o zrzeczeniu się dziedziczenia składa potencjalny spadkobierca.

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia jest skuteczna bez względu na to, jak długi czas upłynął pomiędzy chwilą jej zawarcia a datą śmierci spadkodawcy (strony umowy).

Strony umowy

Z art. 1048 KC wynika, że umowa o zrzeczenie się dziedziczenia może być zawarta pomiędzy przyszłym spadkodawcą a osobą należącą w świetle art. 931 i n. KC do kręgu spadkobierców ustawowych (potencjalnym spadkobiercą). Jedynie gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy oraz Skarb Państwa, będący spadkobiercami ustawowymi – tzw. spadkobiercami koniecznymi (art. 935 § 3 KC) – nie mogą zrzec się dziedziczenia.

Umowę o zrzeczenie się dziedziczenia, ze skutkami określonymi w art. 1049 KC, może zawrzeć, w roli zrzekającego się, ze swoim przyszłym spadkodawcą każda osoba należąca do kręgu spadkobierców ustawowych, a nie tylko osoba, która w danych okolicznościach ma szansę nabycia spadku po tym spadkodawcy. Chodzi zatem o zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy. Nie ma w tym zakresie odpowiedniego zastosowania zasada, że bliższy żyjący krewny wyłącza od dziedziczenia żyjącego dalszego krewnego. Z tym, że skutki prawne związane z zawarciem umowy o zrzeczenie się dziedziczenia powstaną dopiero z chwilą otwarcia spadku.